Τελικά πώς μας επηρεάζει η πορνογραφία;

Η Ρόμι Σνάιντερ, ως αποτυχημένη ηθοποιός, πρωταγωνιστεί σε χαμηλής ποιότητας πορνό στην ταινία του Αντρέι Ζουλάφσκι «Σημασία έχει ν' αγαπάς».

  Η απεικόνιση του σεξ δεν είναι νέο φαινόμενο, αντιθέτως παρατηρείται ήδη από την αρχαιότητα. Αυτό που είναι πραγματικά νέο είναι ο τρόπος με τον οποίο το σεξ συνδέεται με την εξέλιξη της τεχνολογίας. Όποιος έχει πρόσβαση στο ίντερνετ έχει δυνητικά πρόσβαση στις μέρες μας και σε μια πληθώρα υλικού πορνογραφίας και πράγματι εκατομμύρια άνθρωποι καθημερινά επισκέπτονται τις αντίστοιχες ιστοσελίδες. Η χρήση αυτού του υλικού εξαρτάται από το άτομο. (Από δω και στο εξής θα χρησιμοποιώ τη λέξη «χρήστης» για πρακτικούς λόγους, χωρίς φυσικά να υπονοώ ότι το κοινό αποτελείται μόνο από άνδρες). Κάποιος μπορεί να επισκέπτεται το "Pornhub" για 20 λεπτά τη βδομάδα, ενώ κάποιος άλλος για 20 ώρες τη βδομάδα και υπάρχουν απεριόριστες κατηγορίες πορνό για κάθε γούστο.

  Ακριβώς επειδή η πορνογραφία είναι τόσο ποικιλόμορφη, προσωπικά έχω την άποψη ότι κάθε χρήστης αυτού του υλικού έχει και διαφορετικούς λόγους που το παρακολουθεί, διαφορετική ιστορία και επηρεάζεται με μοναδικό τρόπο από την έκθεσή του σ' αυτό. Η πορνογραφία δεν επιδρά σε κάθε χρήστη με ένα πάγιο τρόπο, καθώς οι επισκέπτες δεν εισέρχονται στις σελίδες ως κενοί πίνακες ("tabula rasa"), ούτε παρακολουθούν όλοι το ίδιο είδος υλικού. Μάλιστα, θεωρώ ότι η προσωπικότητα και οι προσωπικές προτιμήσεις των χρηστών επηρεάζουν σημαντικά την επιλογή του υλικού που θα δουν, ανάμεσα στα εκατομμύρια των δωρεάν διαθέσιμων βίντεο. Με τον ίδιο τρόπο, οι χρήστες του υλικού, πριν εκτεθούν για πρώτη φορά σ' αυτό έχουν γαλουχηθεί σε πατριαρχικές κοινωνίες, όπου επικρατούν ορισμένα στερεότυπα φύλων και έμφυλη ανισότητα, αλλά και συγκεκριμένες αντιλήψεις για το σεξ. Το ίδιο το πορνό, όπως υφίσταται σήμερα ως μαζικό μέσο, είναι προϊόν της κοινωνίας, έπεται αυτής και κατ' επέκταση διαμορφώνει την κοινή γνώμη. 

  Σύμφωνα με τον Al Cooper, το διαδικτυακό πορνό εξασφαλίζει τα τρία Α: 1) Accessibility, δηλαδή είναι προσβάσιμο, 2) Affordability, δηλαδή είναι οικονομικά διαθέσιμο και 3) Anonymity, δηλαδή ο χρήστης είναι ανώνυμος. Αυτό δεν ίσχυε πριν την εξέλιξη της τεχνολογίας και μπορεί η χρήση του ίντερνετ να απαιτεί χρήματα, αλλά η πρόσβαση σε μεγάλο μέρος πορνογραφίας είναι δωρεάν, τεχνική - δέλεαρ για το χρήστη, ώστε να διαθέσει χρήματα για κάποιο άλλο αποκλειστικό υλικό. Η τόσο ευρεία χρήση της πορνογραφίας έχει οδηγήσει πολλούς να την αντιμετωπίζουν ως αποδιοπομπαίο τράγο. Οι απόψεις των ερευνητών ωστόσο βρίσκονται κάπου στη μέση. Η συζήτηση γύρω από την πορνογραφία είναι υπερβολικά περίπλοκη για να περιοριστεί στο επιχείρημα ότι η προβολή της κάνει τους χρήστες πιο βίαιους, προωθεί το σεξισμό, προκαλεί στυτική δυσλειτουργία και οδηγεί σε εθισμό. Συγκεκριμένα για τον εθισμό, η προβληματική χρήση διαδικτυακού πορνό δεν έχει αναγνωριστεί ακόμη από το DSM.

  Στην πραγματικότητα, τα ευρήματα τα τελευταία χρόνια είναι αντικρουόμενα και δεν υπάρχει μόνο μία απάντηση στο πώς μας επηρεάζει η πορνογραφία, κι αυτό γιατί ναι, η πορνογραφία δεν επηρεάζει κάθε χρήστη με τον ίδιο τρόπο. Είναι αλήθεια ότι ο αντίκτυπος της είναι μεγάλος, καθώς με κέρδος 24.9 δις, η πορνογραφία ξεπερνάει ως βιομηχανία το αμερικάνικο ποδόσφαιρο, μπάσκετ και μπέιζμπολ μαζί. Κι ενώ μπορεί να μη βλέπουν όλοι αυτό το υλικό, ένα πολύ μεγάλο ποσοστό τόσο ανδρών όσο και γυναικών έχει εκτεθεί σ' αυτό. Σύμφωνα με τα περισσότερα στατιστικά στοιχεία, οι γυναίκες χρήστριες είναι λιγότερες από τους άντρες χρήστες, ενώ και ανήλικα άτομα εισέρχονται σε αρκετά σάιτ, καθώς στην ουσία δεν υπάρχει κάποιος έλεγχος βάσει ηλικίας (συχνά αυτό που απαιτείται είναι να δηλώσει ο χρήστης ότι είναι ενήλικος με ένα μόνο κλικ).

  Έχει καταστεί σαφές ότι το υλικό που μπορεί να βρει κανείς στο ίντερνετ παρουσιάζει ποικιλομορφία. Οποιοσδήποτε έχει εκτεθεί σ' αυτό, ωστόσο, μπορεί να εντοπίσει μοτίβα. Όπως σε κάθε μέσο, υπάρχουν trends, patterns και ο αλγόριθμος των σάιτ πορνογραφικού υλικού είναι σχεδιασμένος έτσι ώστε ο χρήστης να βρίσκει πιο εύκολα τα βίντεο εκείνα που είναι δημοφιλή στους επισκέπτες, κάτι που στο μυαλό μου φαντάζει σαν φαύλο κύκλο. Μπαίνοντας στο Pornhub, βρίσκεις πιο εύκολα τα βίντεο που επιλέγουν οι περισσότεροι, κατ' επέκταση δυνητικά επιλέγεις να δεις κάτι από αυτά. Η επιλογή εναλλακτικού υλικού, που αποκλίνει από τη νόρμα και αυτά που επιλέγουν οι περισσότεροι, γίνεται πιο δύσκολη. Ο χρήστης καλείται να αναζητήσει κατά βούληση κάτι διαφορετικό. 

  Αν και κάποιοι διαφωνούν ότι η πορνογραφία με τα χρόνια γίνεται ολοένα και πιο βίαιη, υπάρχουν και ερευνητές που μιλούν για αύξηση της βίας σε μέρος του πορνό, ενώ υπάρχουν και ηθοποιοί (π.χ. ο Anthony Hardwood) που δηλώνουν ότι εμπειρικά το πορνό, στο οποίο συμμετέχουν εδώ και δεκαετίες, από "soft porn" γίνεται πιο έντονο, και κάποιες φορές βίαιο. Η αλήθεια είναι ότι τα βίντεο όπου συμβαίνει διπλή διείσδυση (κολπική και πρωκτική) σε κάποια γυναίκα, έντονη στοματική διείσδυση που προκαλεί "gagging", αλληλουχία "anus to mouth", δηλαδή στοματικό σεξ μετά από πρωκτικό σεξ, εκσπερμάτιση στο πρόσωπο, προσβλητική φρασεολογία, "spanking", "choking", ή "hair pulling" είναι εύκολο να βρεθούν σε βίντεο των δημοφιλών σάιτ. Και, προς καμία έκπληξη, σ' αυτά τα βίντεο συνήθως βίαιος είναι ο άντρας και αποδέκτες σχεδόν αποκλειστικά οι γυναίκες. 

  Όλα αυτά φυσικά καθρεφτίζουν μια κοινωνία όπου ήδη υπάρχει εμφανής έμφυλη ανισότητα. Σε μια πατριαρχική κοινωνία, οι άνδρες, κατέχοντας ισχύ, συχνά τη διατηρούν δια της βίας. Δεν είναι αναμενόμενο ένα μαζικό μέσο, είτε αυτό είναι ο κινηματογράφος, η τηλεόραση ή το πορνό να αντικατοπτρίσει αυτή την πραγματικότητα; Μπαίνοντας στο Pornhub, ή οποιοδήποτε άλλο σάιτ, έχεις τη δυνατότητα να δοκιμάσεις βίντεο με διαφορετικό περιεχόμενο το καθένα, και να επιλέξεις αυτά που ταιριάζουν με τα γούστα σου. Μπορεί εγώ να απορρίψω το βίαιο πορνό, αλλά κάποιος άλλος που ενδιαφέρεται για τη βία στο σεξ να επιλέγει μόνο αυτό το είδος πορνογραφικού υλικού. Σ' αυτές τις συζητήσεις τίθενται ερωτήματα συντηρητισμού, καθώς υπάρχει σεβαστό ποσοστό ενηλίκων που προτιμάει το BDSM, και πολλοί αναρωτιούνται γιατί να θεωρείται αυτό ως "μη φυσιολογικό" σεξ, αν υπάρχει συναίνεση. Και τότε είναι που μπαίνει στη συζήτηση η έκθεση ανηλίκων σε τέτοιου είδους υλικό. Ερευνητές έχουν βρει ότι κάποια ανήλικα αγόρια προσπαθούν να μιμηθούν ο,τι βλέπουν με συντρόφους - κορίτσια που συχνά δε μοιράζονται αυτή την επιθυμία, αλλά νιώθουν πίεση να συμμορφωθούν, στα πλαίσια μιας κουλτούρας, όπου τα κορίτσια μαθαίνουν να ευχαριστούν τα αγόρια, δυσκολεύονται να επιβληθούν και να πουν «όχι».

  Η συζήτηση για την έκθεση των ανηλίκων στην πορνογραφία είναι πολύ σημαντική. Σύμφωνα με κάποια δεδομένα, όσο πιο προσβάσιμο γίνεται το διαδίκτυο, τόσο πιο εύκολο είναι ένα ανήλικο άτομο να αναζητήσει δωρεάν πορνό. Πολλοί βλέπουν αυτό το υλικό πολύ πριν καν δοκιμάσουν σεξ στην πράξη, σε κρίσιμες φάσης της σεξουαλικής τους ανάπτυξης. Η έκθεση σε τόσο μικρή ηλικία σε υλικό που, αντικατοπτρίζοντας την κοινωνική πραγματικότητα, αγαπάει την ανδρική κυριαρχία και τη γυναικεία υποταγή, ίσως απλώς επιβεβαιώνει νοητικά αυτή την πραγματικότητα. Σε μια κοινωνία όπου όλοι, από τους γονείς, ως τους εκπαιδευτικούς, φοβούνται ή ντρέπονται να μιλήσουν για το σεξ, δεν είναι λογικό πλέον, όσοι νέοι θέλουν να μάθουν γι' αυτό να απευθυνθούν στο ίντερνετ; Τα πράγματα δυσκολεύουν, λοιπόν, όταν, εν απουσία υγιούς σεξουαλικής παιδείας, νεαρά αγόρια ή και κορίτσια καταλήγουν να τα μάθουν όλα στον κόσμο του πορνό, όπου όλοι πια συμφωνούμε ότι το σεξ δεν είναι και τόσο ρεαλιστικό. 

Porn Sex VS Real Sex (Source: kbcreativelab)

  Θα ήταν αυθαίρετο να πω ότι το πορνό προκαλεί έμφυλη βία. Τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Αυτό που είναι όμως όντως ανησυχητικό είναι ότι το πορνό διαμορφώνει εδώ και χρόνια νεανικές αντιλήψεις γύρω από το σεξ. Η εκτενής έκθεση στο πορνό από μικρή ηλικία συχνά επηρεάζει τον τρόπο που νέα άτομα σκέφτονται και συμπεριφέρονται γύρω από το σεξ, ακόμη και γύρω από το φύλο και την έκφρασή του. Σύμφωνα με μια έρευνα, μόλις στο 11% των πορνογραφικών βίντεο γίνεται χρήση προφυλακτικού. Παρομοίως, ενώ το στοματικό σεξ προς άντρα πραγματοποιείται σχεδόν σε κάθε βίντεο, το στοματικό σεξ προς γυναίκα δε συναντάται στον ίδιο βαθμό και πολλοί ηθοποιοί του πορνό υποχρεώνονται να συμμορφώνονται σε συγκεκριμένα σωματικά πρότυπα. Αυτά είναι μόνο ενδεικτικά στοιχεία που συνηγορούν ενάντια στην κυριαρχία της πορνογραφίας ως εκπαιδευτικού υλικού. Με τα χρόνια, και ανεξάρτητα απ' το αν ευθύνεται το πορνό γι' αυτό, το σεξ διεισδύει και στην ευρύτερη ποπ κουλτούρα, την τηλεόραση, τη μέινστριμ μουσική. Πολλές φορές έχει γίνει συζήτηση στα social media γύρω από το περιεχόμενο της δημοφιλούς κουλτούρας, όπως της trap μουσικής. Αυτό το περιεχόμενο είναι άκρως αρεστό σε εφήβους και πολύ συχνά το περιεχόμενό της λαμβάνεται άκριτα, αλλά φυσικά αυτό δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο. Οι έφηβοι, συγκριτικά με πολλούς ενήλικες, εμφανίζονται ερευνητικά πιο αδύναμοι ως προς την κριτική ικανότητα και πιο ευάλωτοι στα κοινωνικά ερεθίσματα. 

  Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να λογοκρίνουμε τα media; Για μένα, όχι. Αυτό ίσως σημαίνει όμως ότι κρίνεται απαραίτητη πραγματική σεξουαλική εκπαίδευση, έναντι της πορνογραφίας. Αντί οι έφηβοι να ενημερώνονται για το σεξ από μη ρεαλιστικά βίντεο στο ίντερνετ, ίσως μπορούν να ενημερώνονται από ειδικούς. Ίσως, αντί να μη μιλάμε σε εφήβους για το σεξ, ώστε να τους «προστατέψουμε», είναι καλύτερο να τους εκπαιδεύσουμε σ' αυτό, ώστε να ξεκινήσουν τη σεξουαλική τους ζωή με γνώσεις και ασφάλεια. Αυτό που χρειάζεται, λοιπόν, είναι "critical literacy". Τι είναι άραγε φύλο, σεξ, έλεγχος, κυριαρχία, συναίνεση; Όλα αυτά πρέπει να επανοικειοποιηθούν σε ένα πλαίσιο κριτικής αντιμετώπισης όσων ερεθισμάτων μας βομβαρδίζουν σε καθημερινό επίπεδο. Ίσως τότε το σεξ αποκτήσει την ταυτότητα μιας διαδικασίας κατά την οποία και οι δύο πλευρές προσπαθούν να επικοινωνήσουν, να ανακαλύψουν η μία την άλλη, τι τους αρέσει και τι πραγματικά θέλουν να κάνουν για να νιώσουν απόλαυση, ό,τι κι αν είναι αυτό, στα πλαίσια αμοιβαίας συναίνεσης. Ίσως, τότε, εξίσου, οι κοινωνικές αντιλήψεις που οδηγούν σε σεξιστικά μοτίβα στην πορνογραφία (και όχι μόνο) και προϋπάρχουν αυτής να δοκιμαστούν στη ρίζα τους. 

  Είναι ενδιαφέρον για μένα ότι σε πολύ συντηρητικά κράτη, όπως το Ιράν, η πορνογραφία είναι πολύ δύσκολο να βρεθεί, ενώ στα δυτικά κράτη η πορνογραφία είναι ανοικτή σε πρόσβαση. Αυτό απορρίπτει τα επιχειρήματα που υποστηρίζουν ότι η πορνογραφία οδηγεί σε αύξηση των εγκλημάτων, καθώς αυτή μπορεί να παρατηρείται σε χώρες όπου το πορνό δεν είναι προσβάσιμο, ενώ συχνά όχι σε χώρες όπου αυτό είναι. Όπως ανέφερα ήδη, το να δαιμονοποιήσουμε το πορνό είναι αρκετά απλουστευτικό. Ενώ μπορεί να έχει αρνητική επίδραση σε κάποιους, ενδέχεται να βοηθάει άλλους. Κάποιοι βρίσκουν ότι κάποια έκθεση σε πορνογραφικό υλικό τους βοηθάει να αντιληφθούν καλύτερα το ανθρώπινο σώμα, κάποιες σεξουαλικές πρακτικές, τις οποίες μπορούν να μελετήσουν πίσω από την ασφάλεια μιας οθόνης, παρά στην πράξη. Είναι ένας εύκολος τρόπος να αυτοϊκανοποιηθείς, να εκτονωθείς και να περάσεις όμορφα στα πλαίσια αυτοεξερεύνησης. Για άτομα της LGBTQI+ κοινότητας, μάλιστα, το αντίστοιχο sub-genre μπορεί να αποδειχθεί ενδυναμωτικό και ωφέλιμο για ποικίλους λόγους, γεγονός που αντιλήφθηκα και προσωπικά στην πτυχιακή μου εργασία. Μέλη της κοινότητας κατ' αυτό τον τρόπο διαχειρίζονται τις επιθυμίες τους σε ασφαλή πλαίσια, πριν κατασταλάξουν σε κάποια ταυτότητα ή την αποκαλύψουν σε τρίτους. Στο τέλος της ημέρας, όλοι μας επιλέγουμε το είδος των media που μας ταιριάζει και αυτό με τη σειρά του επιδρά στη σεξουαλική μας ταυτότητα, η οποία έχει ήδη ξεκινήσει να διαμορφώνεται από τη βρεφική ηλικία, πολύ πριν την έκθεση στην πορνογραφία. Αν αυτή ως μαζικό μέσο κανονικοποιεί την έμφυλη ανισότητα, σεξιστικά πρότυπα, πρότυπα φύλου κ.α., αυτό είναι επειδή αυτά υπήρχαν από πριν στις σύγχρονες κοινωνίες. Τίποτα απ' αυτά δεν είναι ξένο, γι' αυτό και δεν αντιμετωπίζεται ως ξένο από τον ευρύ πληθυσμό. Είναι όλα αυτά που, αν αποφασίσουμε να κλείσουμε την καρτέλα με το πορνογραφικό σάιτ, θα συνεχίσουν να μας ακολουθούν σε κάθε μας βήμα, και για να τα αντιμετωπίσουμε πρέπει να κάνουμε πολλά περισσότερα από μια απλή κριτική του πορνό.

Βιβλιογραφία:

• Albury, K. (2014). Porn and sex education, porn as sex education. Porn Studies, 1(1-2), 172-181.
• Crabbe, M., & Corlett, D. (2011). Eroticising inequality: Technology, pornography and young people. Redress, 20(1), 11–15.
• Hesse, C., Pedersen, C.L. (2017). Porn Sex Versus Real Sex: How Sexually Explicit Material Shapes Our Understanding of Sexual Anatomy, Physiology, and Behaviour. Sexuality & Culture, 21, 754–775.
• Kahveci, S., van Bockstaele, B., Blechert, J., & Wiers, R. W. (2020). Pulling for pleasure? Erotic approach-bias associated with porn use, not problems. Learning and Motivation, 72.
• McNair, B. (2014). Rethinking the effects paradigm in porn studies. Porn Studies, 1(1-2), 161-171.
• Nufer, R. (2017). A Brief Background of Pornography and its Effects on Physical, Psychological, and Emotional Health in Youth. Intuition: The BYU Undergraduate Journal of  Psychology, 12(1).
• Vandenbosch, L., & Oosten, A. (2018). The Relationship Between Online Pornography and the Sexual Objectification of Women: The Attenuating Role of Porn Literacy Education. Journal of Communication. 67.
• Walker, S., Temple-Smith, M., Higgs, P., & Sanci, L. (2015). 'It's always just there in your face': young people's views on porn. Sexual health, 12(3), 200–206.