Γιατί μας αρέσει τόσο η μουσική;

Blue Velvet (1986)

Without music, life would be a mistake.

- Friedrich Nietzsche

  Όταν με ρωτάνε με τι ασχολούμαι στον ελεύθερό μου χρόνο μπαίνω πάντα σε πειρασμό να αναφέρω τη μουσική, παρ' όλο που οι περισσότεροι δεν το θεωρούν χόμπι και εγώ δεν είμαι μουσικός. Ωστόσο αφιερώνω πολλές ώρες τη μέρα ακούγοντας μουσική, τη βάζω στο background όταν κάνω άλλες δουλειές (άκουγα μουσική και όσο διάβαζα γι' αυτό το άρθρο σε κάποιο meta-επίπεδο) και, να πω την αλήθεια, νομίζω ότι με βοηθάει με τρόπους που δεν καταλαβαίνω καν. Γι' αυτό, μια μέρα αναρωτήθηκα τι είναι τελικά αυτό που μ' αρέσει τόσο πολύ στη μουσική.

I don’t sing because I’m happy; I’m happy because I sing.

- William James

  Είναι πλέον γνωστό στις νευροεπιστήμες πως οτιδήποτε ωφελεί την ανθρώπινη επιβίωση και ευημερία ενεργοποιεί το σύστημα επιβράβευσης του εγκεφάλου (reward system). Πέρα από το φαγητό ή το σεξ, τα ναρκωτικά, ακόμη και η μουσική επηρεάζουν το σύστημα επιβράβευσης και προκαλούν ευχαρίστηση, καθώς απελευθερώνεται ντοπαμίνη. Έτσι, αν δει κάποιος φαγητό σε φωτογραφία, παίξει video games, δει πορνογραφικό υλικό, ή κάνει χρήση ναρκωτικών (π.χ. κοκαΐνη), καθώς και με άλλους πολλούς τρόπους, ως συνέπεια, αισθάνεται καλά. Αυτομάτως, με τη διαδικασία της επιβράβευσης, ο εγκέφαλος «σημειώνει» αυτό που συνέβη και το «θυμάται» με την προσδοκία να επαναληφθεί. Αυτό συμβαίνει και με τη μουσική, συγκεκριμένα με τη μουσική που αρέσει υποκειμενικά σε κάθε άτομο. Έτσι, μου φαίνεται απολύτως φυσιολογικό πολλοί από μας να αναζητούμε τρόπους να ακούμε τη μουσική του γούστου μας μέσα στην καθημερινότητά μας. Μάλιστα, σε πολλούς ανθρώπους, η μουσική προκαλεί και σωματικές αποκρίσεις, όπως ανατριχίλα και ρίγος. Τα λεγόμενα "chills" που μας δημιουργεί κάποιο τραγούδι συχνά αποτελούν ένδειξη ικανοποίησης.

  Οι πρώτες έρευνες του προηγούμενου αιώνα έδειξαν πως οι νέοι ακούν μουσική για να χαλαρώσουν, για να περάσουν το χρόνο τους, για να διαχειριστούν τη διάθεσή τους και αισθήματα μοναξιάς, να γεμίσουν άβολες στιγμές ή βαρετές ώρες. Τα δεδομένα έκτοτε έχουν αλλάξει, καθώς η μουσική χρόνο με το χρόνο γίνεται και πιο προσβάσιμη, πιο πρακτική, πιο φθηνή. Από τους δίσκους, στα άλμπουμ, ως το Spotify, η διαδρομή της μουσικής, σε μερικές μόνο δεκαετίες, είναι θεαματική. Κάποτε (2000s) αγοράζαμε CD για να ακούμε στο Walkman, σε κάποιους πιο προχωρημένους φίλους μου έγραφαν οι γονείς τους επιλεγμένα τραγούδια σε CD, αργότερα μπήκε στη ζωή μας το Youtube και πλέον, οι περισσότεροι αποθηκεύουμε όποιο τραγούδι θέλουμε στο κινητό μας και η αγαπημένη μας μουσική είναι πάντα διαθέσιμη. Όσο πιο προσιτή γίνεται η μουσική, τόσο πληθαίνουν και τα ευρήματα των ειδικών για τους λόγους που την επιλέγουμε καθημερινά.

Music is the shorthand of emotion.

- Leo Tolstoy

  Μεγάλο μέρος της βιβλιογραφίας συνδέει τη μουσική με τη διάθεση και τα συναισθήματα. Φαίνεται ότι πολλοί ακούνε μουσική τόσο για να περιορίσουν δυσάρεστα συναισθήματα (π.χ. άγχος, θλίψη) όσο και για να προκαλέσουν πιο θετικά συναισθήματα, όπως να χαλαρώσουν και να νιώσουν καλύτερα. Η μουσική θεωρείται κατεξοχήν τεχνική ρύθμισης της διάθεσης. Ακούγοντας μουσική, ο καθένας μας έχει την ευκαιρία να πλαισιώσει και να αναγνωρίσει πολύπλοκα συναισθήματα και να τα κατανοήσει καλύτερα. Προσωπικά, πολλοί στίχοι έχουν δώσει ιδιαίτερο νόημα σε πολλές μου προσωπικές στιγμές και με έχουν βοηθήσει να καταλάβω περισσότερα για τον εαυτό μου, τη ζωή μου και τις εμπειρίες μου (self reflection). Πολλοί από μας χρησιμοποιούμε τη μουσική για να απελευθερώσουμε συναισθήματα (κάθαρση), αναζητούμε τα κομμάτια που ταυτίζονται με την κατάστασή μας, επιχειρούμε να διαχειριστούμε στρες, άγχος, ή την κατάθλιψη. Η μουσική έχει τη δύναμη να μας προξενήσει συναισθήματα που ίσως δεν έχουμε ξανα αισθανθεί, όπως σε μένα π.χ. έχει δημιουργήσει νοσταλγία για στιγμές που δεν έχω καν ζήσει προσωπικά. 

  Παράλληλα, η μουσική συνδέεται με τη διαμόρφωση προσωπικής ταυτότητας ή την «παρατήρηση» για την απόκτηση γνώσεων (π.χ. παρακολούθηση των trends). Συχνά, η μουσική χρησιμοποιείται για να φέρει τους ανθρώπους κοντά, μας συνοδεύει στις κοινωνικές μας συναναστροφές, μας ενώνει και μας «κινητοποιεί» να γνωριστούμε. Πολλές φορές η μουσική πράγματι γεμίζει τις πιο ανιαρές μας στιγμές, μας αποσπά και βρίσκεται εκεί όταν δεν έχουμε τίποτα πιο ενδιαφέρον να κάνουμε. Η αλήθεια είναι πως η μουσική με έχει σώσει σε πολλές μετακινήσεις και ταξίδια, στο μετρό, σε αεροπλάνα ή πλοία. Αρκετοί, φαίνεται, πως μέσω της μουσικής αναπολούν το παρελθόν με νοσταλγία. Φυσικά, ας μην ξεχνάμε ότι ακούγοντας ένα πολύ όμορφο τραγούδι πρωταρχικά και σε πρώτο επίπεδο ίσως απολαμβάνουμε τη μελωδία και τους στίχους.

  

  Εφόσον κάποια είδη μουσικής μας χαλαρώνουν, δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι αρκετοί χρησιμοποιούν χαλαρωτική μουσική για να κοιμηθούν καλύτερα. Άλλου είδους μουσική από την άλλη μπορεί να μας «κινητοποιήσει» και να μας δώσει ενέργεια (χάρη στη ντοπαμίνη που προανέφερα). Συχνά, αξιοποιούμε τη μουσική ως τρόπο να αποδράσουμε από όσα μας συμβαίνουν. Πολλοί από μας, επίσης, παίζουμε μουσική όσο διαβάζουμε ή εργαζόμαστε και πολλές έρευνες συνηγορούν υπέρ αυτής της συνήθειας. Προσωπικά, μου αρέσει πολύ να ακούω την αγαπημένη μου μουσική όσο διαβάζω, νιώθω ότι το διάβασμα έτσι αποκτά περισσότερο ενδιαφέρον, ότι συγκεντρώνομαι πιο εύκολα και ότι αποκτάω περισσότερη ενέργεια για να το διεκπεραιώσω.  Κάποιες έρευνες έχουν δείξει ότι η μουσική ως καθημερινή συνήθεια είναι πολύτιμη, καθώς ενισχύει τη δραστηριότητα των νευρώνων και των συνάψεων. 

  Αυτό που έγινε ξεκάθαρο στη βιβλιογραφία είναι πως η εμπειρία καθενός από μας με τη μουσική είναι ιδιαίτερα προσωπική καθώς αυτή επηρεάζει κάθε ακροατή με μοναδικό τρόπο. Η μουσική συντροφεύει τους περισσότερους από μας, αλλά ο καθένας επιλέγει την αγαπημένη του μουσική με υποκειμενικούς τρόπους και την αναζητά για διαφορετικούς λόγους. Η χρήση της ποικίλει ανά άτομο, ανά πλατφόρμα και ανά είδος, και διαβάζοντας όσα ανέφερα σ' αυτό το άρθρο, κάποιος μπορεί να ταυτιστεί και με κάτι διαφορετικό. Η μουσική μας ωφελεί σίγουρα με πολλούς τρόπους και έχει πολλές λειτουργίες και στο τέλος της ημέρας βρίσκεται πάντα εκεί για μας, μπορεί να μας παρηγορήσει, να μας ενδυναμώσει, να μας κάνει παρέα ή να μας κάνει να ξεχαστούμε. 

Βιβλιογραφία

• Cordi, M. J., Ackermann, S., & Rasch, B. (2019). Effects of Relaxing Music on Healthy Sleep. Sci Rep.
• Ferreri, L., Mas-Herrero, E., Zatorre, R. J., Ripollés, P., Gomez-Andres, A., Alicart, H., Olivé, G., Marco-Pallarés, J., Antonijoan, R. M., Valle, M., Riba, J., & Rodriguez-Fornells, A. (2019). Dopamine modulates the reward experiences elicited by music. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 116(9), 3793–3798.
• Geethanjali, B., Adalarasu, K., & Rajsekaran, R. (2012). Impact of Music on Brain Function during Mental Task using Electroencephalography. World Academy of Science, Engineering and Technology, International Journal of Medical, Health, Biomedical, Bioengineering and Pharmaceutical Engineering, 6, 256-260.
• Greasley, A.E., & Lamont, A. (2006). Music preference in adulthood: Why do we like the music we do?
• Juslin, P. N., & Västfjäll, D. (2008). Emotional responses to music: the need to consider underlying mechanisms. The Behavioral and brain sciences, 31(5), 559–621.
• Lonsdale, A. J., & North, A. C. (2011). Why do we listen to music? A uses and gratifications analysis. British journal of psychology (London, England : 1953), 102(1), 108–134.
• Minsky, M. (1981). Music, Mind, and Meaning. Computer Music Journal, 5, 28.
• Sacks O. (2006). The power of music. Brain: a journal of neurology, 129(Pt 10), 2528–2532.