Τι σημαίνουν τα όνειρά μου;

Τα όνειρα γίνονται εφιάλτες στον "Εφιάλτη στο Δρόμο με τις Λεύκες"

   Όλοι έχουμε προσπαθήσει να καταλάβουμε τι σημαίνει κάποιο όνειρό μας. Μια αναζήτηση στο google με πληροφορίες από το όνειρο που είδες χθες βγάζει πολλές σελίδες ονειροκρίτη που φιλοδοξούν να το ερμηνεύσουν. Συνήθως, υπόσχονται προβλέψεις για τη ζωή σου, όπου κάποιο σύμβολο μπορεί να προμηνύει χαρά, ενώ κάποιο άλλο να φέρνει κακοτυχία. Από την αρχαιότητα, πολλοί πίστευαν ότι τα όνειρα μπορούν να προβλέψουν το μέλλον, ότι είναι σημάδια από τους θεούς με υπερφυσική υπόσταση. Για την επιστήμη πάντως, τα όνειρα δεν είχαν ιδιαίτερη σημασία, θεωρούνταν από πολλούς ακόμη και παραισθήσεις, μέχρι το 1899 που ο Freud δημοσίευσε την «Ερμηνεία των Ονείρων». Η θεωρία του Φρόυντ άλλαξε για πάντα τον τρόπο που βλέπουμε τα όνειρα, ωστόσο μεγάλο μέρος της έχει έκτοτε καταρριφθεί. 

  

  Λέγεται ότι βλέπουμε 4-5 όνειρα και ότι ονειρευόμαστε έως και δύο ώρες κάθε νύχτα, ενώ τείνουμε να βλέπουμε όνειρα με περιεχόμενο που μας είναι οικείο. Τα περισσότερα όνειρα που ανακαλούμε το πρωί συμβαίνουν στη φάση REM του ύπνου, στη φάση δηλαδή των γρήγορων κινήσεων των ματιών. Ωστόσο, έχει αποδειχθεί ότι βλέπουμε όνειρα σε κάθε φάση του ύπνου. Όλοι βλέπουμε όνειρα, απλά κάποιοι φαίνονται να μην τα θυμούνται το πρωί. Σε πρώτο επίπεδο, υποστηρίζεται ότι κατά τη διάρκεια των ονείρων ο εγκέφαλος επεξεργάζεται πληροφορίες. Εδώ εμπλέκεται η μνήμη, γίνεται δηλαδή διαλογή, ώστε να διατηρηθούν σημαντικές πληροφορίες και άλλες επουσιώδεις να «ξεχαστούν». Σύμφωνα με άλλες θεωρίες, μέσω των ονείρων διαχειριζόμαστε «δύσκολα» συναισθήματα, όπως και προβλήματα και κινδύνους, κάτι που μας προετοιμάζει για την πραγματικότητα. Τα όνειρα μπορούν να θεωρηθούν έτσι "προσομοιώσεις" όπου το άτομο έχει την ευκαιρία να πειραματιστεί σε απαιτητικές συνθήκες, ενώ πολλοί βλέπουν εδώ κι ένα problem solving χαρακτήρα. Ο εγκέφαλος στον ύπνο φαίνεται να συνεχίζει να επεξεργάζεται τα προβλήματα που αντιμετωπίζει και στη ζωή.

  Σε ένα δεύτερο επίπεδο, τα όνειρα λέγεται ότι μπορεί να σημαίνουν και κάτι βαθύτερο. Ο Φρόυντ, στα τέλη του 19ου αιώνα, μελέτησε για μεγάλο χρονικό διάστημα τα όνειρά του και καταλήγοντας συνέδεσε τα όνειρα με το σεξ και τις επιθυμίες. Θεώρησε, συγκεκριμένα, ότι κάθε όνειρο είναι ο «βασιλικός δρόμος προς το ασυνείδητο» και πως εμπεριέχει μια επιθυμία που το υποκείμενο επιδιώκει να πραγματοποιήσει. Μάλιστα, υποστήριξε πως στα όνειρά του βρίσκει κανείς καταπιεσμένες κρυφές σεξουαλικές ανάγκες από τη βρεφική ηλικία. Ο μαθητής του, Γιουνγκ, διαφώνησε μαζί του και διαφοροποιήθηκε σε πολλά επίπεδα. Για εκείνον, τα όνειρα δεν εντοπίζονται στο μακρινό παρελθόν, αλλά στο παρόν των εμπειριών μας. Εκεί που ο Φρόυντ είδε ένα δρόμο που οδηγεί στη μελέτη της νεύρωσης των πελατών του, ο Γιουνγκ παρατήρησε μια φυσιολογική έκφραση του ασυνειδήτου. Όπως και ο Άντλερ, πίστευε ότι δεν υπάρχουν καθολικά σύμβολα, καθώς κάθε άτομο διατηρεί την προσωπική του "διάλεκτο" και κάθε όνειρο αντανακλά το ιδιαίτερο του λογικό σύστημα. Ως και σήμερα οι ειδικοί έχουν μεν ως σημείο αναφοράς τη θεωρία του Φρόυντ, τείνουν όμως να διαφωνούν έντονα με τις ιδέες του.

  Από τη δημοσίευση του Φρόυντ ως και σήμερα έχουν διενεργηθεί πολλά πειράματα πάνω στα όνειρα, έχουν δημοσιευτεί διαφορετικές θεωρίες, και να σας πω την αλήθεια, δεν υπάρχουν ασφαλή δεδομένα γύρω από το γιατί ονειρευόμαστε, τι σημαίνουν τα όνειρά μας και αν η ερμηνεία τους μπορεί να μας βοηθήσει, καθώς πρόκειται για ένα «δύσκολο» αντικείμενο μελέτης. Σε αντίθεση με τον Φρόυντ, οι ειδικοί θεωρούν ότι τα όνειρα δεν εκδηλώνουν επιθυμίες, εκτός από ορισμένες περιπτώσεις, ούτε περιορίζονται αυστηρά στο σεξ, τείνουν, ωστόσο, να συμφωνούν με εκείνον και τους υπόλοιπους ψυχαναλυτές πως ναι, τα όνειρα συνδέονται πολλές φορές με το ασυνείδητο. Ο Φρόυντ διαχώρισε το έκδηλο ή προφανές (manifest) περιεχόμενο κάθε ονείρου από το λανθάνον ή υποβόσκον (latent). Έτσι, μια απλή ή πιο παράξενη βόλτα στο πάρκο μπορεί να κρύβει σε κοινή θέα κάποιο άλλο άγνωστο περιεχόμενο, το οποίο το άτομο έχει τη διακριτική ευχέρεια να αναζητήσει ή όχι.  Πολλοί ψυχοθεραπευτές πιστεύουν πως το λανθάνον μήνυμα των ονείρων μπορεί να κάνει συνειδητές στους θεραπευόμενούς τους πληροφορίες που είναι ασυνείδητες και εκπαιδεύονται, ώστε να τους βοηθήσουν σ' αυτό. Άλλοι βέβαια διαφωνούν μ' αυτή την πρακτική και θεωρούν ότι τα όνειρα δεν έχουν κάτι να μας προσφέρουν, καθώς δεν είναι παρά μια εγκεφαλική λειτουργία.

  Έστω, λοιπόν, ότι τα όνειρα μπορούν να μας βοηθήσουν. Κάθε όνειρο, από αυτή την οπτική, περιέχει ένα μήνυμα μεταμφιεσμένο. Είναι γραμμένο σε κάποια άγνωστη γλώσσα που δε βγάζει κανένα νόημα. Είναι στο χέρι μας να τη μεταφράσουμε σε μια γνώριμη διάλεκτο. Αν κάνεις ψυχοθεραπεία, μπορείς να ζητήσεις τη βοήθεια του θεραπευτή ή της θεραπεύτριάς σου. Μάλιστα, ένα όνειρο μπορεί να φέρει στην επιφάνεια κάποιο ζήτημα που διαφορετικά δε θα αναφερόταν ή ακόμη και ζητήματα που αφορούν άμεσα την ψυχοθεραπεία. Διαφορετικά, υπάρχουν self help βιβλία που μπορούν να σε καθοδηγήσουν (θέλει μια προσοχή η επιλογή τους!). Εγώ διάβασα το Dream Analysis in Psychotherapy της Lillie Weiss που βασίζεται στη μέθοδο της Hattie Rosenthal και κράτησα τα εξής:

1. Σημείωσε όσο πιο γρήγορα μπορείς το όνειρο που είδες. 

Αν ξυπνήσεις τη νύχτα, μπορείς να σημειώσεις εκείνη την ώρα όσα περισσότερα θυμάσαι, το ίδιο και το πρωί. Η εμπειρία έχει δείξει ότι με κάθε λεπτό, τα όνειρα κάθε βραδιάς γίνονται όλο και πιο φευγαλέα.

2. Ο καθένας έχει τους προσωπικούς του συμβολισμούς.

Κάθε σύμβολο σε ένα όνειρο εκπροσωπεί κάποια άλλη έννοια, την οποία δε μπορεί να βρει κάποιος σε ονειροκρίτες, αλλά κοιτάζοντας μέσα του. Ένα φρούτο μπορεί να συμβολίζει και κάτι διαφορετικό για τον καθένα, επομένως κανείς δε μπορεί να σου δώσει έτοιμες λύσεις για το τι σημαίνει το όνειρό σου!

3. Τα συναισθήματα που νιώθεις σε ένα όνειρο είναι σημαντικά.

Μπορεί να νιώσεις ευφορία, άγχος, λύπη, τρόμο, πείνα, δίψα ή κάτι άλλο που μπορεί να έχει μεγάλη σημασία. Μπορεί να έχει και μεταφορική έννοια, π.χ. να νιώθεις πείνα σε κάποιο όνειρο που πιθανά μεταφράζεται σε μεγάλη επιθυμία για κάτι.

4. Τα όνειρα χρησιμοποιούν πολλές μεταφορές και λογοπαίγνια.

5. Δεν υπάρχει σωστός τρόπος. 

Μπορείς να ξεκινήσεις από το πιο «αλλόκοτο» μέρος του ονείρου, αυτό που «δεν κολλάει» και έρχεται σε αντίφαση με όλα τα υπόλοιπα. Πολλές φορές αυτό είναι και το πιο σημαντικό εν τέλει. Κάθε κομμάτι του παζλ διευκολύνει τη διαδικασία και κάνει τη συνέχεια πιο εύκολη. Αλλά δεν έχει και τόση σημασία, μπορείς να αρχίσεις από οποιοδήποτε σύμβολο. 

6. Βρες το μοτίβο του ονείρου.

Για να το βρεις πιο εύκολα, ίσως σε βοηθήσει να αφηγηθείς το όνειρο σε τρίτο πρόσωπο, από μια απομακρυσμένη σκοπιά. Εσύ είσαι ο πρωταγωνιστής του ονείρου και μπορεί να κάνεις κάτι, να αισθάνεσαι κάτι ή να σκέφτεσαι κάτι όσο η πλοκή εκτυλίσσεται. Μπορεί να πηγαίνεις κάπου, αλλά να βρίσκεις εμπόδια, ή να κάνεις κάτι που δεν πρέπει, ή να φοβάσαι τις απόψεις των άλλων.

7. Σκέψου τι μπορεί να σημαίνει κάθε σύμβολο του ονείρου.

Βρες τον προσωπικό σου ορισμό για κάθε συμβόλο, κάντο βήμα - βήμα, don't stress about it. Αν δε σου βγει, μπορείς να προσπαθήσεις εκ νέου στο επόμενό σου όνειρο. Μόλις ανακαλύψεις την κρυφή ερμηνεία κάθε συμβόλου προσπάθησε να τα συνδέσεις με στοιχεία της ζωής σου. Με κάθε σύμβολο που ερμηνεύεις "ξεκλειδώνεις" και ένα επόμενο κομμάτι του παζλ μέχρι να φανερωθούν όλα και να συλλάβεις όλο το κρυφό περιεχόμενο.

8. Ξαναγράψε το όνειρο με τις νέες πληροφορίες.

Αφού βρήκες τι σημαίνει κάθε σύμβολο, σκέψου το όνειρο με την πραγματική του πορεία.

Μπορείς να δεις ένα παράδειγμα ανάλυσης ονείρου εδώ.

  Τα όνειρα έχουν εμπνεύσει πολλές φορές την τέχνη. Κάποια έργα που βασίστηκαν σε όνειρα των δημιουργών τους είναι ο Φρανκεστάιν και ο Δρ. Τζέκυλ και ο κ. Χάιντ. Ο Stephen King, ο Ingmar Bergman, ο Federico Fellini, ο Robert Altman και πολλοί άλλοι δημιουργοί έχουν χρησιμοποιήσει όνειρά τους ως έμπνευση. Πολλές ταινίες «παίζουν» με ονειρικές καταστάσεις, όπως για παράδειγμα το Inception, το On Body and Soul (2017), και φυσικά το Nightmare on Elm Street, απ' όπου είναι η εικόνα που χρησιμοποίησα στην αρχή, η αρχή μιας σειράς ταινιών, όπου ο Φρέντι Κρούγκερ στοιχειώνει τα όνειρα παιδιών. Τα όνειρα είναι σίγουρα από τα πιο ενδιαφέροντα ανθρώπινα βιώματα και ελπίζω πραγματικά μια μέρα να μελετηθούν επαρκώς, ώστε να μπορούμε να μιλάμε με βεβαιότητα για το τι σημαίνουν, τι σκοπό επιτελούν και πώς μπορούμε να τα ερμηνεύσουμε προς όφελός μας.

Βιβλιογραφία:

• Barrett D. (2017). Dreams and creative problem-solving. Annals of the New York Academy of Sciences, 1406(1), 64–67.
• Wamsley, E. J., & Stickgold, R. (2010). Dreaming and offline memory processing. Current biology : CB, 20(23), R1010–R1013.
• Weiss, L. (1986). Dream analysis in psychotherapy. Pergamon Press.